Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 9

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen yaratma şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, taalluk eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile dayalı ve Türk’e özgü demeında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve mukannen bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle yazılan ve zamanla anonimleşatır bir nazım biçimidir. ırlamakler temel dörtlüklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. ırlamaklerdeki dörtlüklere (üçlük yahut ikilik de olur) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise yaratma dilinde “rabıt” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra yine edilen ikilik (ya da henüz çok) dizelerdir.

ırlamaknün mukannen bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da rastgele bir yaratma şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en kabartılı özelliği melodisidir. ırlamakler hece ölçüsünün her kalıbıyla söylenir. Kısaca hece skorsı bakımından bir sınırlama gayrimümkün.

ırlamaklerin makro çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. ırlamakler bu şekilde yaratmaın orospuı olurlar ve yaratmaın her kesimine hitap eden sanatçılar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan yaygın bir musiki türüdür. ırlamakler çoğu kat, bir huy olayı ya da bir kahramanlık katsında doğar ve yayılırlar. ırlamakler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, nokta adlarının, hatta konuların de değiştiği görüldüğü kucakin, nerede doğduklarını saptamak eforleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakarak usulsüz ve usullü koşukler olarak iki tefrik yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı kucakine yer uzun havalardır. Usullü olan koşukler grubunda ise umumiyetle düzen havaları nokta allıkır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da fay çekicilik adı verilmektedir.

Türklerde mesleklenen konulara bakarak de sınıflama yaratıcı yazarlar vardır. Konularına bakarak koşukler:

Ninniler
Çocuk koşukleri
Tabiat koşukleri
Aşk koşukleri
Kahramanlık ve askerlik koşukleri
Resim koşukleri
İş koşukleri
Muhaliflıklı koşukleri
Ölüm koşukleri (Ağıt)
Dubara koşukleri
Huy ve efsanevi koşukleri
Zeybek ve derebeyi koşukleri
Cinayetler ve acıklı olaylarla alakalı koşukleri
Güldürücü koşukleri